Γράφει ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος, Αντιστράτηγος ε.α. και Γεωστρατηγικός Αναλυτής,
Όταν ένας ηγέτης ζητά εκεχειρία για να μπορέσει να οργανώσει εκλογές, το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν επιδιώκει την ειρήνη. Είναι γιατί χρειάστηκε τόσος χρόνος για να τεθεί με τέτοια σαφήνεια το ζήτημα της πολιτικής νομιμοποίησης, ποιο τίμημα έχει ήδη πληρώσει η χώρα του και εάν η στρατηγική που ακολουθήθηκε εξακολουθεί να υπηρετεί τα εθνικά της συμφέροντα.
Εκεχειρία 60 ημερών: Ειρηνευτική πρωτοβουλία ή πολιτικός ελιγμός;
Η πρόταση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι για κατάπαυση του πυρός διάρκειας 60 ημερών, προκειμένου να καταστεί δυνατή η διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία, δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένη από το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο διατυπώθηκε.
Η δημόσια πίεση του Ντόναλντ Τραμπ για την ανάγκη εκλογών στην Ουκρανία μετά τη Συμφωνία με τη Ρωσία για πώληση ντίζελ έφερε τον Ουκρανό πρόεδρο αντιμέτωπο με ένα ερώτημα που δεν μπορεί να αποφεύγεται επ’ αόριστον. Με ποιον τρόπο θα ανανεωθεί η δημοκρατική νομιμοποίηση της πολιτικής ηγεσίας μιας χώρας που βρίσκεται σε πόλεμο;
Ο Ζελένσκι απαίτησε πλήρη κατάπαυση του πυρός, κάτι που είναι αναντίρρητα εύλογο. Κανείς δεν μπορεί να απαιτεί εκλογές υπό συνθήκες βομβαρδισμών, χωρίς εγγυήσεις για τη συμμετοχή στρατιωτικών, εκτοπισμένων και εκατομμυρίων πολιτών που βρίσκονται μακριά από τις εστίες τους.
Υπάρχει, όμως, και η άλλη πλευρά του ζητήματος. Η επίκληση του πολέμου δεν μπορεί να μετατρέπεται σε απεριόριστη πολιτική ασυλία. Η ανάγκη διατήρησης της εθνικής ενότητας δεν καταργεί την υποχρέωση λογοδοσίας, ούτε απαλλάσσει την ηγεσία από την υποχρέωση να εξηγήσει πώς οδηγήθηκε η χώρα στη σημερινή κατάσταση και ποια στρατηγική μπορεί να την οδηγήσει έξω από αυτήν.
Οι 60 ημέρες, επομένως, δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα εκλογικής προετοιμασίας. Είναι μια δοκιμασία πολιτικής ευθύνης.
Τέσσερα χρόνια πολέμου χωρίς καθαρό στρατηγικό αποτέλεσμα
Ο Ζελένσκι δικαιούται να υπερασπίζεται τη χώρα του απέναντι στη ρωσική εισβολή. Η ευθύνη της έναρξης του πολέμου βαρύνει τη Ρωσία, η οποία εξαπέλυσε την πλήρους κλίμακας εισβολή τον Φεβρουάριο του 2022. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι κάθε επιλογή της ουκρανικής ηγεσίας πρέπει να θεωρείται εκ των προτέρων ορθή ή ότι η στρατηγική της δεν επιδέχεται κριτική.
Η Ουκρανία έχει πληρώσει τεράστιο τίμημα σε ανθρώπινες ζωές, εκτοπισμό, καταστροφή υποδομών και οικονομική εξάντληση. Εδαφικές περιοχές παραμένουν υπό ρωσικό έλεγχο, οι ενεργειακές υποδομές δέχονται επανειλημμένες επιθέσεις και η αναπλήρωση απωλειών είναι δυσχερής.
Αμείλικτο το ερώτημα: ποιος είναι σήμερα ο ρεαλιστικός πολιτικός στόχος του Κιέβου και με ποια μέσα μπορεί να επιτευχθεί;
Εάν ο στόχος παραμένει η πλήρης στρατιωτική ανακατάληψη όλων των εδαφών, η ηγεσία οφείλει να εξηγήσει με ποια διαθέσιμα μέσα, σε ποιο χρονικό ορίζοντα και με ποιο αποδεκτό κόστος θεωρεί ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί. Εάν, αντιθέτως, προσανατολίζεται σε μια διαπραγματευτική διευθέτηση, πρέπει να εξηγήσει ποιες υποχωρήσεις θεωρεί πιθανές, ποιες “κόκκινες γραμμές” παραμένουν αδιαπραγμάτευτες και ποιες εγγυήσεις ασφαλείας απαιτούνται.
Η στρατηγική δεν μπορεί να εξαντλείται στη διακήρυξη της τελικής νίκης, όταν το κόστος της συνέχισης του πολέμου αυξάνεται και οι δυνατότητες των συμμάχων δεν είναι απεριόριστες.
Η Δύση δεν μπορεί να αποτελεί μόνιμο υποκατάστατο στρατηγικής
Η Ουκρανία δε θα υπήρχε χωρίς τη στρατιωτική, οικονομική και πολιτική υποστήριξη των δυτικών κρατών. Αυτή η βοήθεια υπήρξε καθοριστική. Το Κίεβο για τον λόγο αυτό έχει υποχρέωση να αντιμετωπίζει με σοβαρότητα τις μεταβολές της δυτικής πολιτικής. Η αμερικανική υποστήριξη δεν αποτελεί λευκή επιταγή χωρίς χρονικό ορίζοντα, ενώ η Ευρώπη δε διαθέτει απεριόριστους πόρους ούτε μπορεί να αγνοεί τις δικές της αμυντικές και οικονομικές ανάγκες.
Με την έλευση του Τραμπ οι προτεραιότητες των ΗΠΑ μεταβάλλονται και ο ίδιος αντιμετωπίζει τον πόλεμο μέσα από τη δική του αντίληψη περί διαπραγμάτευσης, κόστους και ανταλλάγματος. Αυτό μπορεί να προκαλεί ανησυχία στο Κίεβο.
Ο Ζελένσκι όφειλε και οφείλει να διατηρεί στενή συνεργασία με τους συμμάχους του, χωρίς όμως αμετροεπώς να συγχέει την πολιτική υποστήριξη με τη δυνατότητα επιβολής όλων των ουκρανικών επιδιώξεων. Η Ουκρανία χρειάζεται τη Δύση, αλλά η Δύση δεν μπορεί να υποκαταστήσει επ' αόριστον μια συνεκτική στρατηγική εξόδου από τον πόλεμο.
Οι εκλογές δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ούτε και επικοινωνιακό τέχνασμα
Η πρόταση για 60 ημέρες εκεχειρίας θέτει τον Ζελένσκι μπροστά σε μια κρίσιμη αντίφαση. Από τη μία πλευρά, ορθώς επισημαίνει ότι δεν μπορούν να διεξαχθούν αξιόπιστες εκλογές χωρίς ασφάλεια. Από την άλλη, η αναβολή τους επί μακρόν δημιουργεί αναπόφευκτα ερωτήματα για το πότε και με ποιους όρους θα επιστρέψει η χώρα σε πλήρη πολιτική κανονικότητα.
Δεν είναι, ωστόσο, ορθό να θεωρηθεί ότι οι εκλογές μπορούν να οργανωθούν αυτόματα μέσα σε 60 ημέρες. Χρειάζεται νομοθετικό πλαίσιο, εκλογική προετοιμασία, εγγυήσεις για δίκαιες εκλογές και μέριμνα για τους στρατιωτικούς, τους εκτοπισμένους και τους πολίτες υπό κατοχή.
Ούτε πρέπει να παραγνωρίζεται ότι η Ρωσία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει την εκλογική διαδικασία για να εντείνει τις πολιτικές πιέσεις ή να επηρεάσει το εσωτερικό περιβάλλον της Ουκρανίας.
Το κρίσιμο σημείο, όμως, παραμένει: η εκλογική διαδικασία δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από τις διαθέσεις του Πούτιν. Η ουκρανική ηγεσία οφείλει να διαμορφώσει ένα εφαρμόσιμο σχέδιο δημοκρατικής μετάβασης, το οποίο θα τεθεί σε εφαρμογή όταν εξασφαλιστούν οι αναγκαίες συνθήκες ασφαλείας.
Μια πραγματιστική προσέγγιση
Η Ρωσία δεν πρέπει να επιβραβευθεί για την εισβολή της ούτε να θεωρήσει ότι μπορεί να αλλάζει διά της βίας τα σύνορα και να επιβάλλει τους όρους της στους γείτονές της. Ταυτόχρονα όμως, η αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας δεν απαντά αυτομάτως στο ερώτημα πώς θα σταματήσει ο πόλεμος.
Η επιδίωξη της ειρήνης δε συνιστά προδοσία της Ουκρανίας. Αντίθετα, η άρνηση να εξεταστούν ρεαλιστικές επιλογές αποκλιμάκωσης μπορεί να παρατείνει μια σύγκρουση με δυσανάλογο κόστος για την ίδια τη χώρα που υποτίθεται ότι υπερασπίζεται.
Η διαπραγμάτευση δεν πρέπει να σημαίνει άνευ όρων παράδοση. Απαιτεί σαφείς εγγυήσεις ασφαλείας, μηχανισμούς επαλήθευσης, διατήρηση επαρκούς ουκρανικής αμυντικής ικανότητας και συγκεκριμένες δεσμεύσεις για την αποτροπή νέας ρωσικής επίθεσης.
Απαιτεί επίσης να αντιμετωπιστεί με ειλικρίνεια το εδαφικό ζήτημα, χωρίς να προεξοφλείται η νομική αναγνώριση των κατακτήσεων της Ρωσίας. Η Ουκρανία θα πρέπει να χάσει όσο το δυνατόν λιγότερα και η Ρωσία να μην κερδίσει τα πάντα.
Η Ουκρανία χρειάζεται ηγεσία που να υπερασπιστεί την ανεξαρτησία της - Το πραγματικό δίλημμα του Ζελένσκι
Οι 60 ημέρες εκεχειρίας μπορεί να αποτελέσουν ένα πρώτο βήμα προς τη διακοπή των εχθροπραξιών. Μπορεί, όμως, να αποδειχθούν και μια προσωρινή διευθέτηση χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα, εάν δε συνοδεύονται από επαλήθευση, αμοιβαιότητα και σαφή διαπραγματευτική διαδικασία.
Ο Ζελένσκι καλείται να απαντήσει σε τρία ερωτήματα: ποιος είναι ο εφικτός στόχος του πολέμου, ποιο είναι το αποδεκτό τίμημα για την επίτευξή του και πότε θα τεθεί σε εφαρμογή μια αξιόπιστη διαδικασία επιστροφής στην πολιτική κανονικότητα. Δεν αρκεί να ζητά από τη Ρωσία να σταματήσει τις επιθέσεις. Οφείλει να παρουσιάσει και ένα πειστικό σχέδιο για την επόμενη ημέρα, με συγκεκριμένους στόχους, ιεραρχημένες προτεραιότητες και σαφή κριτήρια επιτυχίας.
Η Ουκρανία χρειάζεται ηγεσία που να μπορεί να υπερασπιστεί την ανεξαρτησία της, αλλά και να αναγνωρίσει τα όρια των στρατιωτικών δυνατοτήτων της. Η πολιτική ευθύνη δεν εξαντλείται στην αντίσταση. Περιλαμβάνει και την ικανότητα να επιλέγεις πότε η συνέχιση του πολέμου υπηρετεί την πατρίδα σου και πότε η αναζήτηση μιας δύσκολης συμφωνίας μπορεί να διασώσει περισσότερα απ’ όσα θα διασώσει η συνέχισή του. Και ο Ζελένσκι οφείλει να αποδείξει ότι ο πολιτικός του στόχος είναι η ασφαλής επιβίωση της χώρας του και όχι η επ' αόριστον παράταση μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης.
ΠΗΓΗ: ΝΕΑ ΚΡΗΤΗ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου