Γράφει ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος, αντιστράτηγος ε.α. & Γεωπολιτικός Αναλυτής,
Η επίσκεψη του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα ήταν οπωσδήποτε σημαντική. Επιβεβαίωσε το υψηλό επίπεδο και το στρατηγικό βάθος των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, τόνισε τη γεωστρατηγική αξία της Ελλάδας για τις Ηνωμένες Πολιτείες και συνοδεύτηκε από συγκεκριμένες αποφάσεις για την περαιτέρω ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας.
Ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας – ΗΠΑ κατέληξε, μεταξύ άλλων, σε ανακοίνωση για δάνεια 4 δισ. δολάρια για προμήθεια αμερικανικού αμυντικού υλικού (FMS) μακροπρόθεσμα και στην ολοκλήρωση της συμμετοχής της Ελλάδας στο Πρόγραμμα Συνεργασίας με την Εθνοφρουρά της Πολιτείας Φλόριντα Παράλληλα επιβεβαιώθηκε η εμβάθυνση της ενεργειακής, τεχνολογικής, εμπορικής και ναυτιλιακής συνεργασίας. Όλα αυτά βέβαια σημαντικά αλλά η επίσκεψη πρέπει να διαβαστεί και χωρίς ενθουσιασμό και χωρίς αυταπάτες!
Πίσω από τα χαμόγελα, τις φιλοφρονήσεις και το συμβολικό «χτύπημα στην πλάτη» υπάρχει μια πολύ συγκεκριμένη πραγματικότητα. Η Ουάσιγκτον θέλει μια ισχυρή Ελλάδα, αλλά δεν έδωσε στην Αθήνα οτιδήποτε που να αναγνωρίζει τις δίκαιες ελληνικές θέσεις απέναντι σε μία επιθετική Τουρκία αν και γνωρίζει πολύ καλά ποιος έχει …δίκιο. Ίσως η σημαντικότερη είδηση της επίσκεψης. Και δυστυχώς αναπόδραστα βλέπουμε την εξωτερική μας πολιτικής «τουρκοκεντρικά» από την στιγμή που ο Τουρκικός Αναθεωρητισμός συνιστά απειλή εθνικής ασφάλειας!
Η Ελλάδα είναι στρατηγικός εταίρος. Δεν είναι όμως ο μοναδικός παίκτης.
Η αμερικανική πλευρά αντιλαμβάνεται πλήρως τη γεωστρατηγική αξία της Ελλάδας. Η χώρα μας διαθέτει κρίσιμες στρατιωτικές υποδομές, πρόσβαση στην Ανατολική Μεσόγειο και την Μαύρη Θάλασσα, ενεργειακές υποδομές, σημαντικό εμπορικό και ναυτιλιακό αποτύπωμα και κομβική θέση μεταξύ Ευρώπης, Βαλκανίων και Μέσης Ανατολής.
Η κοινή δήλωση Ελλάδας – ΗΠΑ αναγνωρίζει τον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργού συμμάχου του ΝΑΤΟ και «στρατηγικού εταίρου», ενώ οι δύο χώρες δεσμεύθηκαν να εμβαθύνουν την αμυντική συνεργασία. Άλλο όμως στρατηγική αξία και άλλο στρατηγική εγγύηση. Το πρώτο το είδαμε προχθές στην Αθήνα. Το δεύτερο όχι.
Οι ΗΠΑ επενδύουν στην Ελλάδα επειδή τη θεωρούν χρήσιμη και αξιόπιστη για την ευρύτερη περιφερειακή τους Στρατηγική. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι διατεθειμένες να υιοθετήσουν οποιαδήποτε ελληνική θέση απέναντι στην Τουρκία έστω και αν πηγάζει από το Διεθνές Δίκαιο. Και αυτό δεν είναι ούτε παράδοξο ούτε ασυνήθιστο. Είναι η φυσιολογική συμπεριφορά μιας μεγάλης δύναμης που επιδιώκει να διατηρεί επιρροή σε ολόκληρο τον στρατηγικό χώρο.
Το καλώδιο: Εκεί η σιωπή έγινε μήνυμα
Πουθενά δεν αποτυπώθηκε καθαρότερα αυτή η πραγματικότητα όσο στο ζήτημα του «Καλωδίου Ηλεκτρικής Διασύνδεσης Κύπρου Ελλάδος» (Great Sea Interconnector) κάτι στο οποίο η Ελληνική Κυβέρνηση δείχνει αδύναμη και φοβική να το χειριστεί!
Ο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι ΗΠΑ είναι «πολύ δεσμευμένες» στην επιτυχία των ελληνικών ενεργειακών έργων και στην ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας. Όταν όμως ρωτήθηκε ειδικά για τις έρευνες νότια της Κρήτης και για το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου, η απάντησή του ήταν αποκαλυπτική! Μπροστά στον αμήχανο Έλληνα ομόλογο του χαρακτήρισε ορισμένες πτυχές ζητήματα «πολύ ευαίσθητα», που αφορούν και άλλες χώρες, και υποστήριξε ότι πρέπει να αντιμετωπίζονται μέσω ιδιωτικής διπλωματίας και όχι σε συνεντεύξεις Τύπου».
Πολύ διαφορετικό από μια δημόσια αμερικανική δέσμευση ότι «Το έργο θα προχωρήσει και οποιαδήποτε παρεμπόδιση θα έχει αμερικανική απάντηση». Τέτοια δήλωση δεν έγινε. Αντίθετα, επιλέχθηκε η γλώσσα της διπλωματικής διαχείρισης και η σιωπή αυτή ήταν ίσως πιο ηχηρή από οποιαδήποτε γενικόλογη δήλωση υποστήριξης.
Η Αμερική βλέπει χώρο, όχι χώρες
Εδώ βρίσκεται ίσως η βαθύτερη ανάγνωση της αμερικανικής στάσης. Η Ουάσιγκτον δεν βλέπει την Ανατολική Μεσόγειο πρωτίστως ως άθροισμα εθνικών «διαφορών» μεταξύ Ελλάδας, Τουρκίας και Κύπρου. Βλέπει έναν ενιαίο γεωπολιτικό χώρο.
Έναν χώρο που συνδέει την Ευρώπη με τη Μέση Ανατολή, τη Μεσόγειο με τη Μαύρη Θάλασσα, την ενέργεια με τις θαλάσσιες οδούς, τις στρατιωτικές υποδομές με τις αλυσίδες εφοδιασμού και την ευρωπαϊκή ασφάλεια με τη σταθερότητα της Μέσης Ανατολής. Μέσα σε αυτόν τον χώρο η Ελλάδα είναι εξαιρετικά σημαντική αλλά αναμφίβολα ακόμα πιο σημαντική παραμένει και η Τουρκία κάτι που ενισχύεται και από την προσωπική χημεία Τραμπ – Ερντογάν!
Έτσι η Ουάσιγκτον μπορεί να αναβαθμίζει τις σχέσεις της με την Αθήνα και ταυτόχρονα να επιδιώκει να διατηρεί ακλόνητους δεσμούς με την Άγκυρα. Εξηγεί επίσης γιατί οι ΗΠΑ μπορούν να στηρίζουν την ενεργειακή διαφοροποίηση χωρίς να επιθυμούν να μετατρέψουν κάθε ενεργειακό έργο σε αμερικανοτουρκική σύγκρουση.
Και εξηγεί γιατί στα πλέον ευαίσθητα ζητήματα επιλέγουν την ιδιωτική διπλωματία. Ας αντιληφθούμε ότι η αμερικανική εξωτερική πολιτική δεν λειτουργεί πρωτίστως με το ερώτημα «ποιος έχει δίκιο;». Λειτουργεί με το ερώτημα «πώς διατηρούμε τον χώρο λειτουργικό, ασφαλή και χρήσιμο για τα αμερικανικά συμφέροντα;».
Αυστηρή ουδετερότητα στα ελληνοτουρκικά
Το δεύτερο και ακόμη σημαντικότερο μήνυμα αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η αμερικανική πολιτική φαίνεται να παραμένει προσηλωμένη σε μια πολύ προσεκτική γραμμή: Να διατηρήσει την Ελλάδα ισχυρό και αξιόπιστο σύμμαχο, χωρίς να εμπλακεί στην ελληνοτουρκική αντιπαράθεση για την οποία όμως ευθύνεται αποκλειστικά η Τουρκία.
Το γεγονός ότι ο Ρούμπιο δεν επισκέφθηκε την Άγκυρα κατά τη συγκεκριμένη περιοδεία δεν πρέπει να μετατραπεί σε εύκολο συμπέρασμα ότι η Ουάσιγκτον «επέλεξε την Αθήνα έναντι της Άγκυρας». Η αμερικανική στρατηγική είναι πολύ πιο σύνθετη. Η Τουρκία παραμένει χώρα με σημαντικό γεωπολιτικό βάρος, κρίσιμη θέση και ιδιαίτερη σημασία για το ΝΑΤΟ και την περιφερειακή ασφάλεια. Οι δε επαφές του τουρκικού κατεστημένου ασφαλείας με το αμερικανικό είναι αναντίρρητα συχνότερες και περισσότερες.
Όταν η Ουάσιγκτον θέλει και την Ελλάδα δεν σημαίνει ότι θέλει αδύναμη Τουρκία. Θέλει ισχυρή Ελλάδα αλλά όχι την απομάκρυνση της Τουρκίας. Θέλει σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο αλλά δεν πιέζει αυτόν που την υπονομεύει.
Η επιλογή της Ουάσιγκτον για διπλωματική διαχείριση δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να υποχωρήσει από τις θέσεις της. Δεν σημαίνει αποδοχή τετελεσμένων. Δεν σημαίνει εγκατάλειψη των κυριαρχικών δικαιωμάτων. Σημαίνει απλώς ότι η Αθήνα δεν μπορεί να μεταφέρει την ευθύνη της εθνικής της στρατηγικής σε έναν σύμμαχο.
Η Ελλάδα οφείλει να διαθέτει δική της στρατηγική, δική της αποτροπή και δική της διπλωματική πρωτοβουλία. Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να είναι υποκατάστατό της εθνικής μας ισχύος
Το πρόβλημα θα ήταν να μη βλέπει η Ελλάδα τον χώρο
Το γεγονός ότι η Αμερική σκέφτεται έτσι γεωπολιτικά δεν αποτελεί πρόβλημα. Το πρόβλημα θα ήταν να μην σκέφτεται γεωπολιτικά η Ελλάδα. Η Αθήνα πρέπει να αντιληφθεί ότι η Ανατολική Μεσόγειος είναι ένας ενιαίος στρατηγικός χώρος όπου συγκλίνουν: Κύπρος, ενέργεια, θαλάσσιες επικοινωνίες, Μέση Ανατολή, Βόρεια Αφρική, Σουέζ, Μαύρη Θάλασσα και ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η Ελλάδα πρέπει να εμφανίζεται ως χώρα που γνωρίζει τι θέλει, διαθέτει στρατηγικό σχέδιο και μπορεί να προσφέρει στους συμμάχους της συγκεκριμένη γεωπολιτική αξία. Αυτό είναι πολύ ισχυρότερο από ένα αμερικανικό «χτύπημα στην πλάτη».
Από τη γεωγραφία στη γεωπολιτική ισχύ
Η Ελλάδα διαθέτει ένα μεγάλο πλεονέκτημα που δεν της το παραχώρησε καμία κυβέρνηση και δεν μπορεί να της το αφαιρέσει κανένας σύμμαχος, τη γεωγραφία.
Αλλά η γεωγραφία από μόνη της είναι μόνον πηγή ισχύος. Παράγων Ισχύος Ισχύς γίνεται όταν μετατρέπεται σε:
στρατιωτική και ναυτική παρουσία,
ενεργειακές υποδομές,
ασφαλείς θαλάσσιες οδούς,
λιμενικές και στρατιωτικές υποδομές,
περιφερειακές συμμαχίες,
αμυντική βιομηχανία,
τεχνολογική ικανότητα,
διπλωματικό κεφάλαιο.
Πρέπει να καταστήσουμε τη χώρα τόσο σημαντική για τη σταθερότητα της περιοχής, ώστε η αμερικανική και ευρωπαϊκή στρατηγική να έχει αντικειμενικό συμφέρον να παραμένει ισχυρή η Ελλάδα.
Το «χτύπημα στην πλάτη» δεν αρκεί
Υπήρξαν πολλά όμορφα λόγια και ζεστή ατμόσφαιρα αλλά και κάποιες συγκεκριμένες αποφάσεις. Αλλά στη διεθνή πολιτική υπάρχει ένας παλιός κανόνας: Οι φιλοφρονήσεις έχουν αξία. Οι συγκεκριμένες δεσμεύσεις έχουν μεγαλύτερη. Γι’ αυτό η Ελλάδα πρέπει να διαβάσει την επίσκεψη όχι ως λόγο εφησυχασμού αλλά ως ευκαιρία.
Να συνεχίζει να αναπτύσσει όλους τους συντελεστές της εθνικής ισχύος και να αποκτήσει μεγαλύτερη ικανότητα να διαμορφώνει η ίδια τις εξελίξεις αλλιώς θα σύρεται πάντα πίσω από αυτές.
Δεν υπάρχουν «σωτήρες»
Εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο συμπέρασμα. Η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να επενδύει στη στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Έχει κάθε λόγο να θεωρεί την Ουάσιγκτον κρίσιμο σύμμαχο. Έχει κάθε λόγο να αξιοποιεί τη γεωγραφική της θέση, τις υποδομές, τις Ένοπλες Δυνάμεις, τη ναυτιλία, την ενέργεια και τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αλλά πρέπει ταυτόχρονα να διαθέτει δική της στρατηγική αυτοπεποίθηση. Και τελικά σε οποιαδήποτε προκύπτουσα κρίση να υπερασπιζόμαστε τα εθνικά μας συμφέροντα χωρίς να περιμένουμε κάποιο Αμερικανό αξιωματούχο να πει ποιος έχει δίκιο. Αυτό δεν πρόκειται να συμβεί.
Η συμμαχία είναι πολλαπλασιαστής ισχύος και όχι υποκατάστατο της εθνικής ισχύος.
Το πραγματικό μάθημα της επίσκεψης Ρούμπιο
Η επίσκεψη Ρούμπιο ήταν επιτυχής για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις αλλά ουδόλως διπλωματικός θρίαμβος της Ελλάδας έναντι της Τουρκίας όπως παρουσιάζεται από κάποιους κύκλους.
Και αυτή η διάκριση πρέπει να γίνει κατανοητή χωρίς αυταπάτες. Η Ουάσιγκτον μας είπε ουσιαστικά: «Σας θεωρούμε πολύτιμο και αξιόπιστο σύμμαχο. Θέλουμε περισσότερη συνεργασία. Θέλουμε να ενισχύσουμε την άμυνά σας, την ενεργειακή σας ασφάλεια και τη γεωστρατηγική σας θέση. Αλλά στα πλέον ευαίσθητα ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου θέλουμε διπλωματία και σταθερότητα δηλαδή…. «Βρείτε τα»! Αυτό είναι το μήνυμα και φυσικά δεν ευνοεί την Ελλάδα!
Το «χτύπημα στην πλάτη» είναι ευχάριστο αλλά μία εθνική στρατηγική χρειάζεται κάτι πολύ περισσότερο: ισχύ, αποτροπή, συμμαχίες, διπλωματία και καθαρή αντίληψη των ορίων της συμμαχικής υποστήριξης.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πραγματικό μήνυμα της επίσκεψης Ρούμπιο. Η Ουάσιγκτον θα είναι μαζί μας όπου συμπίπτουν τα συμφέροντά μας.
Στα σημεία όπου τα συμφέροντα αποκλίνουν, θα υπερασπιστεί πρωτίστως τα δικά της.
Μία σοβαρή χώρα δεν μετρά την ασφάλειά της από το πόσο δυνατά τη χτυπούν οι σύμμαχοί της στην πλάτη. Την μετρά από το πόσο αποφασισμένη και ισχυρή είναι όταν έρθει η δύσκολη ώρα! Το έχουμε δείξει άραγε;
ΠΗΓΗ: MILITAIRE.GR
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου